|
|
 |
 |
|
|
१२ शान्तिपर्व.jpg)
॥ श्रीः ॥
12.242. अध्यायः 242
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति ज्ञानस्य श्रेयःसाधनतापरशुकसंबोध्यकव्यासवाक्यानुवादः॥ 1॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text
व्यास उवाच। 12-242-0x(6233)(75232)
अथ चेद्रोचयेदेतदुह्यते मनसा तथा।
उन्मज्जंश्च निमज्जंश्च ज्ञानवान्प्लववान्भवेत्॥ 12-242-1(75233)
प्रज्ञया निर्मितैर्धीरास्तारयन्त्यबुधान्प्लवैः।
नाबुधास्तारयन्त्यन्यानात्मानं वा कथंचन॥ 12-242-2(75234)
छिन्नदोषो मुनिर्योगयुक्तो युञ्जीत द्वादश।
दशकर्मसुखानर्थानुपायापायनिष्क्रियः॥ 12-242-3(75235)
चक्षुराचारसंग्राहैर्मनसा दर्शनेन च।
यच्छेद्वाङ्भनसी बुद्ध्या य इच्छेज्ज्ञानमुत्तमम्॥ 12-242-4(75236)
ज्ञानेन यच्छेदात्मानं य इच्छेच्छान्तिमात्मनः।
एतेषां चेदनुद्रष्टा पुरुषोऽपि सुदारुणः॥ 12-242-5(75237)
यदि वा सर्ववेदज्ञो यदि वाऽप्यनृचो द्विजः।
यदि वा धार्मिको यज्वा यदि वा पापकृत्तमः॥ 12-242-6(75238)
यदि वा पुरुषव्याघ्रो यदि वैक्लव्यधारणः।
तरत्येवं महादुर्गं जरामरणसागरम्॥ 12-242-7(75239)
एवं ह्येतेन योगेन युञ्जानो ह्येवमन्ततः।
अपि जिज्ञासमानोऽपि शब्दब्रह्माऽतिवर्तते॥ 12-242-8(75240)
धर्मोपस्थो ह्रीवरूथ उपायापायकूवरः।
अपानाक्षः प्राणयुगः प्रज्ञायुर्जीववन्धनः॥ 12-242-9(75241)
चेतनाबन्धुरश्चारुश्चाचारग्रहनेमिमान्।
दर्शनस्पर्शनवहो घ्राणश्रवणवाहनः॥ 12-242-10(75242)
प्रज्ञानाभिः सर्वतन्त्रप्रतोदो ज्ञानसारथिः।
क्षेत्रज्ञाधिष्ठितो धीरः श्रद्धादमपुरः सरः॥ 12-242-11(75243)
त्यागरश्म्यनुगः क्षेम्यः शौचगो ध्यानगोतरः।
जीवयुक्तो रथो दिव्यो ब्रह्मलोके धिराजते॥ 12-242-12(75244)
अथ संत्वरमाणस्य रथमेवं युयुक्षतः।
अक्षरं गन्तुमनसो विधिं वक्ष्यामि शीघ्रगम्॥ 12-242-13(75245)
सप्त यो धारणाः कृत्स्ना वाग्यतः प्रतिपद्यते।
पृष्ठतः पार्श्वतश्चान्यास्तावत्यस्ताः प्रधारणाः॥ 12-242-14(75246)
क्रमशः पार्थिवं यच्च वायव्यं खं तथा पयः।
ज्योतिषो यत्तदैश्वर्यमहंकारस्य बुद्धितः।
अव्यक्तस्य तथैश्वर्यं क्रमशः प्रतिपद्यते॥ 12-242-15(75247)
विक्रमाश्चापि यस्यैते तथा युङ्क्ते स योगतः।
तथाऽस्य योगयुक्तस्य सिद्धिमात्मनि पश्यतः॥ 12-242-16(75248)
निर्मुच्यमानः सूक्ष्मत्वाद्रूपाणीमानि पश्यतः।
शैशिरस्तु यथा धूमः सूक्ष्मः संश्रयते नभः॥ 12-242-17(75249)
तथा देहाद्विमुक्तस्य पूर्वरूपं भवत्युत।
अथ धूमस्य विरमेद्द्वितीयं रूपदर्शनम्॥ 12-242-18(75250)
जलरूपमिवाकाशे तत्रैवात्मनि पश्यति।
अपां व्यतिक्रमे चास्य वह्निरूपं प्रकाशते॥ 12-242-19(75251)
तस्मिन्नुपरते चास्य वायव्यं सूक्ष्ममव्ययम्।
रूपं प्रकाशते तस्य पीतवस्त्रवदव्ययम्॥ 12-242-20(75252)
तस्मिन्नुपरते रुपमाकाशस्य प्रकाशते।
तस्मिन्नुपरते चास्य बुद्धिरूपं प्रकाशते।
ऊर्णारूपसवर्णस्य तस्य रूपं प्रकाशते॥ 12-242-21(75253)
अथ श्वेतां गतिं गत्वा सोहङ्कारे प्रकाशते।
सुशुक्लं चेतसः सौक्ष्म्यमप्युक्तं ब्राह्मणस्य वै॥ 12-242-22(75254)
एतेष्वपि हि जातेषु फलजातानि मे शृणु।
जातस्य पार्थिवैश्वर्यैः सृष्टिरिष्टा विधीयते॥ 12-242-23(75255)
प्रजापतिरिवाक्षोभ्यः शरीरात्सृजते प्रजाः।
अङ्गुल्यङ्गुष्ठमात्रेण हस्तपादेन वा तथा॥ 12-242-24(75256)
पृथिवीं कम्पयत्येको गुणो वायोरिति श्रुतिः।
आकाशभूतश्चाकाशे सवर्णत्वात्प्रकाशते।
वर्णतो गृह्यते चाप्सु नापः पिबति चाशया॥ 12-242-25(75257)
न चास्य तेजसां रूपं दृश्यते शाम्यते तथा।
अहंकारेऽस्य विजिते पञ्चैते स्युर्वशानुगाः॥ 12-242-26(75258)
षण्णामात्मनि बुद्धौ च जितायां प्रभवत्यथ।
निर्दोषा प्रतिभा ह्येनं कृत्स्ना समभिवर्तते॥ 12-242-27(75259)
तथैव व्यक्तमात्मानमव्यक्तं प्रतिपद्यते।
यतो निःसरते लोको भवति व्यक्तसंज्ञकः॥ 12-242-28(75260)
तत्राव्यक्तमयीं विद्यां शृणु त्वं विस्तरेण मे।
तथा व्यक्तमयं चैव संख्यापूर्वं निबोध मे॥ 12-242-29(75261)
पञ्चविंसतितत्त्वानि तुल्यान्युभयतः समम्।
योगे साङ्ख्येऽपि च तथा विशेषं तत्र मे शृणु॥ 12-242-30(75262)
प्रोक्तं तद्व्यक्तमित्येव जायते वर्धते च यत्।
जीर्यते म्रियते चैव चतुर्भिर्लक्षणैर्युतम्॥ 12-242-31(75263)
विपरीतमतो यत्तु तदव्यक्तमुदाहृतम्।
द्वावात्मानौ च वेदेषु सिद्धान्तेष्वप्युदाहृतौ॥ 12-242-32(75264)
चतुर्लक्षणजं त्वाद्यं चतुर्वर्गं प्रचक्षते।
व्यक्तमव्यक्तजं चैव तथा बुद्धिरथेतरत्॥
सत्वं क्षेत्रज्ञ इत्येतद्द्वयमव्यक्तदर्शनम्॥ 12-242-33(75265)
द्वावात्मानौ च वेदेषु विषयेष्वनुरज्यतः।
विषयात्प्रतिसंहारः साङ्ख्यानां विद्धि लक्षणम्॥ 12-242-34(75266)
निर्ममश्चानहंकारो निर्द्वन्द्वश्छिन्नसंशयः।
नैव क्रुध्यति न द्वेष्टि नानृता भाषते गिरः॥ 12-242-35(75267)
आक्रुष्टस्ताडितश्चैव मैत्रीयं ध्याति नाशुभम्।
वाग्दण्डकर्ममनसां त्रयाणां च निवर्तकः॥ 12-242-36(75268)
समः सर्वेषु भूतेषु ब्रह्माणमभिवर्तते।
नैवेच्छति न चानिच्छो यात्रामात्रव्यवस्थितः॥ 12-242-37(75269)
अलोलुपोऽव्यथो दान्तो नाकृतिर्न निराकृतिः।
नास्येन्द्रियमनेकाग्रं नाविक्षिप्तमनोरथः॥ 12-242-38(75270)
सर्वभूतसदृङ्भैत्रः समलोष्टाश्मकाञ्चनः।
तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः॥ 12-242-39(75271)
अस्पृहः सर्वकामेभ्यो ब्रह्मचर्यदृढव्रतः।
अहिंस्रः सर्वभूतानामीदृक्साङ्ख्यो विमुच्यते॥ 12-242-40(75272)
यथा योगाद्विमुच्यन्ते कारणैर्यैर्निबोध तत्।
योगैश्वर्यमतिक्रान्तो योऽतिक्रामति मुच्यते॥ 12-242-41(75273)
इत्येषा भावजा बुद्धिः कथिता ते न संशयः।
एवं भवति निर्द्वन्द्वो ब्रह्माणं चाधिगच्छति॥ ॥ 12-242-42(75274)
इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि द्विचत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः॥ 242॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes
12-242-1 उह्येत स्रोतसा यथेति झ. पाठः॥ 12-242-3 देशकर्मानुरागार्थानुपायेति झ. पाठः॥ 12-242-4 चक्षुराहारसंहारैरिति झ. पाठः। यच्छेद्वाचं मनो बुद्ध्येति थ. पाठः॥ 12-242-12 त्यागसूक्ष्मानुग इति झ. ध. पाठः॥ 12-242-17 निर्मथ्यमानः सूक्ष्मात्मा रूपाण्येतानि दर्शयेत् इति ट. थ. पाठः॥ 12-242-25 वर्णतो गृह्यते चापि कामात्पिबति चाशयानिति झ. पाठः॥ 12-242-36 वाङ्भनः कायदण्डानामिति ट. थ. पाठः॥


|
 100000 shlokas.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|